روش هایی برای زایمان بدون درد وجود دارد که این موضوع باعث ترویج زایمان طبیعی در بین مادران باردار شده است و نقطه عطفی برای افزایش زایمان طبیعی و کم شدن درخواست سزارین توسط مادران باردار شده است. از طرف دیگر با وجود نگرانی ها برای افزایش احتمال سزارین در بین زایمان با استفاده از روش های زایمان بدون درد ، موجب شده که خانم های باردار تمایلی برای استفاده از روش های کاهش درد زایمان طبیعی نداشته باشند، عدم اطلاع صحیح از تفاوت این دو موضوع باعث ایجاد این گرانی ها شده است.
زایمان طبیعی بدون درد
ممکن است عبارت زایمان طبیعی بدون درد را شنیده باشید اما آیا چنین چیزی واقعاً ممکن است. برای بسیاری از ما زایمان طبیعی یادآور ساعتها درد و انتظار برای متولد شدن فرزند است. سالهای سال است که مادران نوزاد خود را به دو شکل طبیعی و سزارین به دنیا میآورد. اما امروزه روشی وجود دارد که در آن در طی زایمان طبیعی مادر می تواند بدون تحمل درد زیاد نوزاد خود را به دنیا بیاورد این روش را زایمان طبیعی بدون درد می نامند.
روش های زایمان بدون درد
به طور کلی از روشهای زیر برای انجام زایمان بدون درد استفاده می شود، این روشها شامل روشهای دارویی و غیر دارویی هستند:
روش های غیر دارویی شامل:
- هیپنوتیزم
- ماساژ
- تمرکز
- گیاه درمانی
- طب سوزنی
- زایمان در آب
- انرژی درمانی
- …
روش های دارویی شامل :
- بيھوشي موضعی Local Anesthesia
- روش سديشن يا sedative
- روش رژيونال
- بلوك پودندال
- اپيدورال
- اسپاينال
- استنشاق گاز انتونوکس
در طی این مقاله شما را با روش های دارویی آشنا خواهیم کرد پس تا پایان همراه ما باشید.
روش های دارویی زایمان بدون درد
بیهوشی که در زنان باردار اعمال میشود با بیهوشی در سایر جراحی ها تفاوت دارد؛ زیرا در این حالت دو شخص درگیر داروی بیهوشی هستند؛ مادر و جنین.
از این جهت به هنگام استفاده از داروی بیهوشی باید سلامت هر دو فرد در نظر گرفته شود، مسئله ای که وجود دارد این است که زایمان یک امر غیر قابل پیش بینی است و دردی که مادر تحمل می کند ممکن است غیرقابل تحمل و یا گذرا و سریع باشد. از این جهت تجربه افراد در تحمل درد زایمان متغیر و متفاوت است. روشهای دارویی زایمان بدون درد شامل چند روش مختلف بیهوشی است که به طور مستقل یا با همدیگر استفاده می شود برخی از روشهای شایع بیهوشی در طول زایمان شامل موارد زیر است :
بیهوشي موضعی Local Anesthesiaدر زایمان بدون درد
در این روش برای مادر باردار مواد بی حس کننده تزریق می شود که برای راحتی مادر در حین زایمان و همچنین بعد از آن برای ترمیم محل های پارگی و بخیه زدن استفاده می شود.
روش سديشن يا sedative
از مواد آرام بخش و مخدرها به صورت وریدی و یا عضلانی استفاده می شود که برای کم کردن درد در حین زایمان و همچنین باعث کاهش اضطراب می شوند.
روش رژيونال: که شامل موارد زیر است:
- بلوك پودندال: در استفاده از این روش مواد بی حسی در قسمت پودندال تزریق می شود که بی حسی در قسمت واژن را در پی دارد و موجب کاهش درد زایمان می شود .
- بی حسی اپیدورال : داروی بی حسی اپیدورال از روش های موثر در زایمان بدون درد است. بی حسی اپیدورال درد در قسمت تحتانی بدن را از بین می برد. این امکان برای فرد به وجود میآید که بدون بیهوشی کامل درد را احساس نکند، اگر خانم بارداری بخواهد نوزاد خود را به روش بی حسی اپیدورال به دنیا بیاورد برای وی از داروهای ضد درد تحت نظر متخصص بیهوشی که با استفاده از لوله ای به قسمتی خاص در ناحیه ستون فقرات وارد می شود، استفاده می شود. روند فعالیت این دارو ها به این صورت است که پیامهای درد را که از نخاع به سمت مغز می روند سرکوب می کند. از این روش برای کاهش درد در حین زایمان طبیعی در کشورهایی مانند ایالات متحده بسیار استفاده می شود بنابراین بسیاری از زنان تمایل دارند زایمان طبیعی خود را با استفاده از این روش انجام دهد، همانطور که اشاره شد داروهای ضد درد حتماً باید توسط پزشک متخصص بیهوشی برای مادر باردار تزریق شود.
بی حسی اپیدورال در زایمان بدون درد چگونه انجام میشود؟
برای استفاده از بی حسی اپیدورال باید پشت مادر باردار را با استفاده از مواد خاصی ضدعفونی کنند که این کار توسط متخصص بیهوشی انجام می شود. سپس سوزن تو خالی را به درون استخوان های کوچک ستون فقرات وارد می کنند. هنگامی که سوزن در فضای اپیدورال قرار گرفت از لوله نازک به نام کاتتر استفاده می شود، که با استفاده از آن سوزن را برمی دارند. پس از آن داروی ضد درد از طریق لوله نازک کاتتر به درون بدن مادر وارد می شود و از آنجا که عصب های انتقال دهنده حس درد مختل می شوند، احساس درد در فرد به وجود نمی آید. بنابراین با استفاده از این شرایط مادر باردار با تحمل کمترین درد حاصل از زایمان طبیعی میتواند تجربه خوبی از زایمان بدون درد خود داشته باشد، لازم به ذکر است که در این روش باید از طریق بینی تنفس های عمیقی توسط مادر انجام شود.
چه زمانی میتوان از اپیدورال در طی زایمان طبیعی یا سزارین استفاده کرد؟
مادران باردار می توانند در هر مرحله از زایمان درخواست برای بی حسی اپیدورال را داشته باشند. بیشتر زنان باردار هنگامی که درد زایمان شدید و غیرقابل تحمل را تجربه میکنند، درخواست بی حسی اپیدورال می کند که در این شرایط دهانه رحم آنها معمولاً بین ۵ تا ۶ سانتی متر باز شده است. تاثیر مواد بی حسی اپیدورال تا آخر زایمان و به هنگام خروج جفت در بدن مادر باقی می ماند، همچنین می تواند دردهای ناشی از بخیه ها را نیز کاهش دهد.
آیا داروهای بی حسی اپیدورال در زایمان بدون درد بر جنین اثر میگذارند؟
زایمان بدون درد که با روش اپیدورال انجام می شود از طریق لوله به ستون فقرات مادر تزریقاتی را دارد اما در اینجا سوالی پیش می آید که آیا این دارو بر سلامت جنین تاثیر دارد یا خیر؟ در جواب این سوال باید گفت که داروهای استفاده شده در بی حسی اپیدورال اگر در دوز بالا استفاده شود از جفت عبور کرده و ممکن است روی جنین اثر بگذارد مثلاً مشکلاتی در تنفس وی ایجاد کند و نوزاد را با مشکل مواجه کند.
مزایای استفاده از بی حسی اپیدورال در زایمان بدون درد
مزایای استفاده از اپیدورال در تجربه زایمان بدون درد شامل موارد زیر است:
- این روش موجب کاهش درد در حین زایمان طبیعی می شود که هدف اصلی استفاده از بی حسی اپیدورال نیز می باشد.
- اگر مادر باردار دچار فشار خون بالا باشد ممکن است در حین انجام زایمان طبیعی با مشکلاتی روبرو شود از مزایای این روش کاهش فشار خون در زمان زایمان طبیعی است.
- از فواید این روش این است که مادر در حین زایمان هوشیار است و می تواند انقباضات رحم خود را حفظ کند و همچنین لحظه به دنیا آمدن نوزاد خود که بسیار وصف ناپذیر و خوشایند است را درک کند.
- اگر استفاده از این روش در کشور ما که آمار زایمان سزارین بسیار بالا است همه گیر شود و همگان از آن استفاده کنند بسیار به نفع مادران و هم به نفع نوزادان است. در کل سلامت مادر و جنین تا حد زیادی تامین می شود. مادران در جامعه باید بدانند که زایمان طبیعی بدون درد امکان پذیر است، متاسفانه به دلیل عدم آگاهی از این روش بسیاری از مادران تمایل دارند که زایمان خود را به صورت سزارین انجام دهند که عوارض زیادی را تا مدتها برای مادر به دنبال دارد.
معایب استفاده از روش اپیدورال در زایمان بدون درد
مطمئناً هر روشی که به کار گرفته شود معایبی نیز دارد ، این روش در زایمان بدون درد نیز معایبی دارد که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد:
- در بسیاری از موارد مشاهده شده که داروها موثر واقع نمیشوند و تنها قسمتهایی از شکم مادر بی حسی را تجربه میکنند و مادر در این صورت تا حدی درد زایمان طبیعی را دارد در این صورت بنا به صلاحدید متخصص بیهوشی می توان دوز داروی مصرفی را افزایش داد.
- از دیگر معایبی که در این روش وجود دارد ممکن است احساس خارش در فرد باشد که معمولاً شدید نیست و قابل تحمل است.
- ممکن است در فرد حس لرزش به وجود آید
- احتمال بروز تب بالا در فرد وجود دارد
- همچنین ممکن است فرد در پاهای خود احساس ضعف و یا سنگینی داشته باشد که باید در این صورت در رختخواب بماند
- مادر باردار باید وضعیت خود را روی تخت چند وقت یکبار تغییر دهد تا مناطقی که بیحسی دارند دچار زخم نشوند
- ممکن است بر روی دستشویی رفتن فرد تاثیر گذاشته باشد و فرد به اجبار از سوند برای تخلیه مثانه استفاده کند
- مادرانی که از این طریق زایمان بدون درد را تجربه می کنند و نوزاد خود را به دنیا می آورند، باید بعد از زایمان نیز تحت نظر باشد. مواردی در مادر باردار باید چک شود؛ از جمله فشار خون وی که هر ۵ دقیقه یک بار پس از شروع بی حسی اپیدورال باید اندازه گیری شود. همچنین تپش قلب جنین باید در ۳۰ دقیقه اول پس از شروع فرآیند بررسی شود. انجام این بررسی ها به دلیل امکان پایین آمدن فشار خون پس از استفاده از بی حسی اپیدورال است.
- مرحله ای که نوزاد با فشار به مادر به دنیا می آید در این روش بیشتر طول می کشد، زیرا مادر درد را احساس نمی کند و عجلهای برای فشار دادن ندارد در این حالت پزشک باید مادر را تشویق کند تا با فشار بیشتری نوزاد خود را به دنیا آورد.
- در صورتی که سوزن اپیدورال به کیسه اطراف ستون فقرات آسیب وارد کند و مایع موجود در آن نشت پیدا کند ممکن است ما در سردردهای شدیدی را تجربه کند.
هشدارها
هشدارهاباید توجه داشته باشید استفاده از این روش اگرچه زایمان بدون درد را برای مادر به دنبال دارد اما حتماً باید متخصص بیهوشی و متخصص زنان و زایمان بسیار با تجربه و خبره باشند تا بتوانند به صورت موفقیت آمیز این روش را انجام دهند. زیرا اشتباه در این روش قابل جبران نیست و ممکن است برای فرد آسیب های جدی به دنبال داشته باشد.
· چگونگی انجام بیحسی اسپاینال در زایمان بدون درد
برای انجام این روش متخصص بیهوشی، بعد از مشخص کردن محل دقیق تزریق سوزنی را وارد بدن مادر می کند، سوزن از محافظ نخاع عبور می کند و پس از برگشت مایع نخاعی ، متخصص بیهوشی با اطمینان از محل دقیق تزریق، در سه تا پنج ثانیه تزریق را انجام می دهد، بعد از تزریق سوزن را خارج می کنند. در این روش از زایمان بدون درد وقتی که تزریق دارو برای اولین بار انجام می شود، فرد تا حدی احساس سوزش می کند اما درد خاصی را تجربه نمی کند. با این وجود ممکن است در طی عمل احساس فشار داشته باشد و در مدت کمی بعد از بی حسی، توانایی حرکت دادن انگشت های پا و کمر خود را از دست بدهد، اما به محض از بین رفتن اثر دارو دوباره می تواند انگشت های خود را حر کت دهد. بی حسی که شما تجربه می کنید با توجه به میزان دوز داروی مصرفی متفاوت خواهد بود، در روند زایمان طبیعی ممکن است انقباضات رحمی خود را حس کنید و بتوانید در تخت جابه جا شوید.
استنشاق مخلوط 50% گازھاي نيتروكس اكسيد و اكسيژن به نام Entonox :
Entonox ، گاز مخلوطی از اکسیژن و گاز تسکین دهنده درد به نام نیتروکس اسید است در این روش از زایمان بدون درد گاز بیهوشی را جلوی دهان مادرباردار قرار میدهند و توسط شاسی مخصوصی گاز آن آزاد میشود در مواقعی که مادر درد را احساس میکند آن را استنشاق می کند این روش در مرحله دوم زایمان طبیعی که دردهای زایمان بسیار شدید و غیرقابل تحمل هستند استفاده می شود گاز های ذکر شده حالت تسکین درد و کمی احساس گیجی را به دنبال دارد این روش هیچ ضرری برای مادر و جنین ندارد و اثر آن بلافاصله پس از قطع کردن از بین می رود تنها عوارض که برای این روش عنوان شده است حالت تهوع و استفراغ است
در صورتی که هنوز در زمینه زایمان بدون درد سوالاتی را دارید می توانید از تجربیات و تخصص خانم دکتر آزاده رضایی متخصص زنان و زایمان استفاده نمایید و با شماره های مطب ایشان تماس بگیرید.
