در پاسخ به این سوال باید بگوییم که انجام زایمان فیزیولوژیک همان زایمان طبیعی است که بدون دخالت های دارویی و پزشکی انجام می شود. در کشور ما در سال های اخیر این دخالت ها به طرز چشمگیری افزایش پیدا کرده است که به دنبال آن عوارضی برای مادر به وجود می آید. این عوارض موجباتی را فراهم کرده که زایمان طبیعی بد جلوه داده شود. انجام زایمان طبیعی با سرم اکسی توسین، که خانم ها از آن وحشت دارند و با عنوان سرم فشار از آن یاد می کنند یکی از مداخلات پزشکی در روند انجام زایمان طبیعی است. هرچند لازم به ذکر است که این مداخلات مزیت هایی را نیز دارد اما بهتر که این دخالت ها انجام نشود و فقط در موارد ضروری صورت گیرد تا عوارض آن برای مادر به وجود نیاید. در طی این مقاله خانم دکتر آزاده رضایی شما را از روند و مزایای زایمان فیزیولوژیک آگاه می کند پس مطالعه این مقاله را از دست ندهید.
زایمان فیزیولوژیک
در زایمان فیزیولوژیک خانم باردار با مواجه شدن با دردهای طبیعی به بیمارستان مراجعه می کند و در قسمت زایمان پذیرش می شود. اما در این شرایط برای او سرم وصل نمی شود، روی تخت نمی خوابد و کارهایی که به هنگام زایمان طبیعی انجام می شود در این حالت صورت نمی گیرد . در روند زایمان فیزیولوژیک سعی می شود که مادر احساس راحتی کامل را داشته باشد، همه امکانات در اختیار وی قرار داده می شود که آسایش او تامین شود. از اصولی که در زایمان فیزیولوژیک صورت می گیرد وجود همراه زایمان که همسر یا مامای همراه است، می باشد. در این شیوه از زایمان استفاده از سرم و آنژیوکت و … ممنوع است. تمام این موارد در صورتی که واقعاً لازم باشد انجام می شود، مادر باید غذاهای سبک و مایعات مصرف کند . حتی الزامی برای دراز کشیدن روی تخت و استراحت مطلق وجود ندارد برعکس در زایمان فیزیولوژیک مادر را تشویق می کنند که از نیروهای شکم و لگن برای پیشرفت روند زایمان استفاده کند. لازم به ذکر است که انجام زایمان فیزیولوژیک تحت شرایط خاصی صورت می گیرد که در ادامه به آن اشاره خواهیم کرد.
آشنایی با هورمون های زایمان
در اینجا قصد داریم شما را با چهار هورمون اصلی در زایمان آشنا کنیم، این هورمون ها عبارتند از:
- اکسی توسین (هورمون عشق)
- اندورفین (هورمون خشنودی وآرامش)
- اپی نفرین ، نوراپی نفرین (هورمون تهیج و استرس)
- پرولاکتین (هورمون شیر)
چهار هورمون ذکر شده در بدن ترکیب زیبایی را به وجود می آورند و باعث ایجاد هماهنگی جالبی می شوند، سیستمی که به آن اشاره شد در بدن همه پستانداران وجود دارد و با نام سیستم لیمیک یا مرکز عاطفی شناخته می شود که این سیستم در قسمت میانی مغز واقع شده است. برای پیشرفت روند زایمان با پتاسنیل طبیعی خود، این قسمت از مغز باید برتری بر قسمت منطقی داشته باشد. لازم به ذکر است که برای ایجاد چنین شرایطی باید حتماً فضای آرام و خصوصی با نور تنظیم شده و صدای مناسب برای مادر باردار فراهم شود، در این شرایط از مادر نباید انتظارات منطقی داشته باشیم.
در چنین شرایطی مادر باردار به طور طبیعی شروع به حرکت کرده و ممکن است صداهایی را از خود در بیاورد، نفس کشیدن هم ممکن است متفاوت شود. مادر باید وضعیتی را داشته باشد که زایمان طبیعی را راحت تر سازد. تمام این کارها به صورت طبیعی و خود به خود صورت می گیرد، این عملکرد در زایمان فیزیولوژیک با استفاده از مداخلات روتین مانند سرم تراپی، تجویز داروهای ضد درد، جلوگیری از حرکت مادر و ناشتا نگه داشتن مادر ممکن است به او آسیب برساند. متاسفانه در چنین شرایطی تلاش برای خاتمه دادن به زایمان به دلایل مختلف و گاه غیر منطقی و انجام مداخلات دارویی و پزشکی منجر به افزایش ۳ یا ۴ برابری آمار زایمان سزارین نسبت به محدوده مجاز کشور شده است. همان طور که اشاره شد زایمان فیزیولوژیک همان زایمان طبیعی است که به روش ایمن انجام میشود و بدون مداخلات پزشکی و دارویی با حفظ حریم خصوصی زائو ترجیحاً با یک همراه در محیطی آرام انجام می شود .
روند زایمان فیزیولوژیک
در روش زایمان فیزیولوژیک مصرف داروهایی که محرک انقباضات رحمی هستند یا استفاده از داروهای تسکین دهنده توصیه نمی شود ، لذا همانطور که مصرف دارو در دوران بارداری برای مادر ممنوع است این روند باید تا پایان زایمان انجام می گیرد. در روند زایمان فیزیولوژیک مادر باردار وضعیت خود را به طوری که راحتی کامل داشته باشد انتخاب می کند و زایمان به همان صورت انجام می شود. در پایان نیز با تولد نوزاد او را در آغوش مادر قرار میدهند که این لحظه بسیار وصف ناپذیر و برای مادر خوشایند است. چنانچه امکان حضور همراه یا همسر برای زایمان فیزیولوژیک وجود داشته باشد با حمایت وی روند زایمان سریعتر و راحت تر انجام خواهد شد. اکیداً توصیه میشود که در روند زایمان به خواسته های مادر اهمیت داده شود و کلیه امکانات برای وی فراهم شود.
با توجه به توضیحات ارائه شده متوجه شدیم که زایمان فیزیولوژیک با مشارکت کامل مادر انجام می شود همان طور که گفتیم وضعیت مادر برای انجام زایمان بستگی به میل خود دارد، که ممکن است ایستاده، روی زانو، چهار دست و پا ، به حالت چمباتمه، نشسته مایل به جلو و حتی در درون وان آب گرم انجام شود. آگاهی مادر از روند زایمان تجربه خوشایندی برای وی است و بسیاری از مادران علاقمند هستند که این تجربه را داشته باشند. خانم هایی که زایمان فیزیولوژیک را انتخاب می کنند می توانند در موقع حضور در زایشگاه برای سریعتر انجام شدن روند زایمان راه بروند و تحرک داشته باشند زیرا تحرک آنها کمک می کند که زایمان راحت تری را تجربه کنند. همچنین در این روش نوشیدن مایعات و خوردن غذاهای انرژی زا مانعی ندارد، باز هم تاکید میکنیم که در این نوع از زایمان سرمتراپی، خوابیدن مادر در بستر، معاینات مکرر تشخیصی به صورت روال معمول انجام نمی شود و تمام این موارد در صورتی که ضرورت داشته باشد صورت می گیرد .
مزایای زایمان فیزیولوژیک
در روند انجام زایمان طبیعی پزشک برای مادر باردار دارو تزریق می کند که بتواند روند زایمان را کنترل کند ، همچنین از روش هایی برای کاهش درد استفاده می کند. به این روش از زایمان، واژینال نیز گفته میشود. اما در زایمان فیزیولوژیک پزشک و ماما در صورتی که مورد خطرناکی را مشاهده کنند در روند زایمان دخالت می کنند در غیر این صورت هیچ گونه مداخلهای صورت نمی گیرد. زایمان فیزیولوژیک مزایای را نیز دارد خانم دکتر آزاده رضایی شما را از این مزایا مطلع میکند پس ادامه مقاله را از دست ندهید.
زمان زایمان : هنگامی که خانم بارداری تصمیم خود را می گیرد که زایمان به روش فیزیولوژیک را انجام دهد باید تا پایان مدت بارداری صبر کند. وقوع زایمان در هفته های آخر بارداری یعنی ۳۹ و ۴۰ این مزیت را دارد که جنین کاملا رشد کرده و نیاز به مراقبت های ویژه پس از زایمان را ندارد، لازم به ذکر است که رشد مغز در هفته های پایانی کامل میشود.
بهبودی سریع تر: در زایمان فیزیولوژیک دهانه رحم و واژن خانمها شکافی برنمی دارد در نتیجه نیازی به بخیه زدن نیست، به همین صورت در این نوع زایمان پرینه پاره نمی شود. در صورتی که توسط پزشک یا ماما پرینه شکاف داده شود پس از انجام زایمان این قسمت را بخیه می زنند که احتمال بروز مشکلاتی همچون عفونت و خونریزی وجود دارد.
کاهش عوارض ناشی از دارو: داروهایی که برای سرعت بخشیدن به روند زایمان تزریق می شود افزایش انقباضات رحمی و همچنین اکسیژن رسانی به جنین را با مشکل روبرو می کند. از دیگر عوارض این داروها احتمال خونریزی شدید است ، همچنین توجه داشته باشید اگر مقدار داروی تزریق شده به شما باعث افزایش انقباضات رحم شود این احتمال وجود دارد که رحم شما پاره شود و همچنین جفت نیز زودتر از موعد کنده می شود.
در صورتی که شما بارداری پرخطر را تجربه نکرده اید از پزشک خود بخواهید که روند زایمان شما را به صورت فیزیولوژیک انجام دهد. دقت داشته باشید که زودتر از موعد مقرر به بیمارستان مراجعه نکنید، در صورتی که در بیمارستان بستری شده اید در مورد تمام داروهایی که به شما تزریق می شود سوال کنید. امروزه زایمان فیزیولوژیک در تمام شهرها انجام می شود و شما می توانید در این خصوص تحقیق نمایید ، حق مسلم شماست که زایمان خود را به شیوهای کم خطر و بدون داشتن عارضه تجربه کنید.
ممنوعیت انجام زایمان فیزیولوژیک
در صورتی که امکان زایمان طبیعی واژینال برای مادر وجود نداشته باشند امکان انجام زایمان فیزیولوژیک نیز نخواهد بود. همچنین اگر مادر به القای زایمان نیاز داشته باشند نمیتواند زایمان خود را به صورت فیزیولوژیک انجام دهد . در صورت وجود هر کدام از موارد زیر زایمان فیزیولوژیک صورت نمی گیرد:
- ابتلا بهپرهاکلامپسی
- پرولاپس بند ناف
- خونریزی مادر باردار
- وجود تبخال تناسلی
- بارداری های سهقلو یا چند قلویی
- بیماری قلبی یا ریوی مادر
- اختلالات رشد جنین
- موقعیت غیرطبیعی جنین
- اختلالات لانهگزینی مانندجفت چسبنده یا جفت سرراهی
روشهای کاهش درد زایمان فیزیولوژیک
زایمان فیزیولوژیک نیز مانند زایمان طبیعی با درد همراه است اما در این روش برای کاهش درد از دارو استفاده نمی شود و از روشهای غیر دارویی که تاثیراتی بر روی روح و روان دارند و باعث کاهش درد زایمان می شوند استفاده می شود که به طور کلی برخی از این روشها شامل موارد زیر است:
آماده كردن شرایط روانی مادر: افرادی که در ارتباط با مادر باردار هستند خود را به وی معرفی میکنند و سعی میکنند یک جو صمیمی و آرام را به وجود بیاورند، مادر باردار با شناختن این افراد حس اعتماد و راحتی می کند.
حضور یک همراه حمایتکننده در كنار مادر: در بیمارستان ها برای راحتی مادر این امکان فراهم میشود که همسر وی در هنگام زایمان حضور داشته باشد، همچنین حضور مامای همراه نیز میتواند برای روند زایمان فیزیولوژیک مناسب باشد. اگر امکان حضور همسر یا ماما میسر نبود از یک دوست خواهش کنید که در کنار شما باشد زیرا در این زمان خانم های باردار عصبی و زود رنج می شوند و این مسئله باعث بروز مشکلات و ناراحتی در طی روند زایمان می شود، از این رو زنان باردار احساس می کنند که حمایت لازم را ندارند.
وضعیتهای مادر در زایمان: از روش های کاهش درد در زایمان فیزیولوژیک وضعیتهای مادر است که میتوان این وضعیت ها را تغییر داد مادر باردار می تواند به هرگونه از شکل های زیر قرار بگیرند:
- ایستاده: مادر به حالت ایستاده قرار می گیرد و دست های خود را به دیوار تکیه می دهد و سنگینی خود را به جلو وارد می کند. در این صورت بیشتر وزن جنین به کمر وارد می شود .
- نشسته: مادر به شکل برعکس روی صندلی می نشیند و پاهای خود را از زانو به جلو می آرود، در این صورت مامای همراه می تواند ماساژ پشت را انجام دهد.
- سجده: هنگامی که دهانه رحم شما به طور کامل باز نشده به صورتی روی پاهای خود قرار بگیرید که زانو و سر شما به سمت پایین باشد .
- خوابیده: خوابیدن به پهلوی چپ، بهترین وضعیت در طول زایمان است و خونرسانی به جنین بهتر انجام میشود. در این حالت میتوانید زیر سر و زانوی خود بالش قرار دهید تا احساس آرامش كنید.
ماساژ: استفاده از ماساژ به طرز شگفت انگیزی در کاهش درد شما موثر است که باید توسط همسر یا مامای همراه انجام شود. همچنین ماساژ می تواند با روغن گیاهی انجام شود تا تاثیر بیشتری داشته باشد.
روش برادلی: این روش به واسطه حمایت همسر انجام می شود، در این روش روی به كار گیری هماهنگ بدن، بهره گیری از كنترل تنفسی، تنفس شكمی و تشویق به شل كردن عمومی بدن تأکید میشود و شوهر نقش مهمی در كمک كردن به همسر باردارش را دارد.
تكنیکهای تنفسی: تكنیک های تنفسی عبارتند از تنفس پاک، تنفس آرام، تنفس گام به گام متغیر، تنفس گام به گام الگویی . این روش ها را در کلاس های بارداری و آمادگی برای زایمان آموزش می دهند. استفاده از این روش ها باعث متمرکز شدن مادر روی تنفس می شود و از درد برای لحظاتی غافل می شود و بدین طریق می تواند انقباضات خود را کنترل نماید.
این مقاله به تلاش خانم دکتر آزاده رضایی متخصص زنان و زایمان تهیه شده است مطمئناً تمام مشکلات شما در خصوص زایمان فیزیولوژیک یا مراقبت های قبل از بارداری با خواندن این مقاله پاسخ داده نمی شود برای دریافت راهنمایی از ایشان می توانید با شماره های مطب تماس حاصل نمایید.
